ابعاد مختلف زمينه سازي شرايط ظهور و انقلاب جهانی مهدوی (1)
ابعاد مختلف زمينه سازي شرايط ظهور و انقلاب جهانی مهدوی (1)
چكيده:
براي رسيدن به جامعه و انسان آرماني بايستي زمينه سازي كنيم. و براي زمينه سازي بايستي برنامه اي مدون در ابعاد و زمينه هاي مختلف داشته باشيم. جهت برنامه ريزي راهبردي ضروريست تا ابعاد مختلف زمينه سازي ظهور تبيين شود. مهدويت را مي توان در دو محدوده طرح نمود. اول در محدوده ايران اسلامي كه بر استبداد داخلي پيروز شده و دست ابرقدرتها را از نظام اسلامي قطع نموده است.
دوم در محدوده كل جهان مي توان طرح نمود و در باره آن بررسي نمود. اصولا بحث مهدويت در اسلام از تفكر و نگرش و جهان بيني توحيدي نشئت گرفته است. حضرت مهدي(ع) بعنوان انسان كامل و خليفه اللهي است كه تجلي همه زيبايي ها، خوبي ها، محبت ها، جاذبه ها و دافعه هاست.
در اين مقاله ابعاد مختلف دکترین مهدویت، زمینه سازی شرایط ظهور، و انقلاب جهانی مهدوی مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. این انقلاب دارای ابعاد مختلفی می باشد، که مهمترين آنها را مي توان در شانزده بعد تقسيم نمود، که هر بعد خود انقلاب بزرگی در انسان، جامعه و طبیعت است. ابعاد مختلف انقلاب جهانی مهدوی شامل: ابعاد، اعتقادی، اخلاقی، فرهنگی، پژوهشی، علمی، فناوری، عمرانی، قضایی، قانونگذاري، امنیتی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، نظامی و زیست محیطی می باشد. محور اساسی حرکت عدالت در ابعاد مختلف آن می باشد.
در این مقاله، ابعاد مختلف ابعاد مختلف اعتقادی، اخلاقی، پژوهشي، علمی، فناوری و آبادانی در راستاي انقلاب جهانی مهدوی با تکیه بر آیات قرآن، احادیث، سنت و سیره پیامبر اکرم(ص) و امامان معصوم (ع) مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.
منتظران، چشم انتظار لیلای وجودند، آنها که عظمت درونی خویش را با تمام وجود، دریافته اند. آنهایی که برای پیمودن راه حق، در نبرد همیشگی حق و باطل، ظهوري موثر داشته و بی تفاوتی را محکوم، و حسین وار ثار داده اند و خون می دهند، و راه سرخ شهادت را برای نابودی ظلم و فساد، باز گذاشته اند.
آنهایی که با صبر و شکیبایی، ابراهیم وار بر علیه بت های زمانه می شورند و از هدایت پیوسته حق بهره می جويند، آنهایی که در لحظه لحظه زندگی خویش، با قطره قطره خون خویش، و با تکه تکه پوست و گوشت و استخوان خویش، به نگرش و نظام عدالت محور توحيدي شهادت مي دهند و در جهت تحقق توحید و عدالت و نابودی ظلم و ستم فریاد می زنند. آنهایی که برای پیروزی جبهه توحید و عدالت اجتماعی با شرك و تبعيض و ظلم و فساد مي جنگند و در اين راه از همه چیز خود گذشته اند. آنهایی که به پیروزی قطعی راهشان با تمام وجودبه یقین رسیده اند.
مقدمه:
امروزه هیچ ایده و تفکر و اندیشه ای به اندازه اندیشه مهدویت و منجي گرايي در عرصه های مختلف، فردي و اجتماعي، اعتقادی، اخلاقی، علمي و فناوري، فرهنگی، سیاسی، هنری در جوامع مختلف به ویژه در جهان تشیع کارساز و تاثیر گذار نمی باشد.
مهدویت راه رسیدن به جامعه و انسان ايده آل و كامل است، راه بسیج محرومین و مستضعفین جهان و استراتژی راهبرد نظام جمهوری اسلامی ایران است. مهدویت زمینه سازی و نزدیک کردن ادیان و به حرکت درآوردن مستضعفین جهان علیه ظلم و استکبار، استثمار است، مهدویت برای حرکت به سمت حکومت جهانی عادلانه است. مهدویت، طراحی و برنامه ریزی مهندسی فرهنگی، اعتقادی، اخلاقی، علمی، اجتماعی، سیاسی، قضایی، قانونی و نظامی خود، جامعه و جهان بر اساس جهان بینی، اعتقادات، اهداف، راهبرد ها و سیاستگذاریها و آموزه های مهدویت است.
درروایتی از قول پیامبر اکرم(ص) آمده است که "یخرج ناس من المشرق فیوطئون للمهدی سلطانه؛ جماعتی از مشرق زمین به پامی خیزند و زمینه ظهور آن حضرت را فراهم می سازند". این حدیث شاید به انقلاب اسلامی ایران اشاره می کند. بنابراین انقلاب ما انقلاب زمینه ساز می باشد.
نظام و دولت زمینه ساز، کلیه قوای سه گانه اش، ارتش و سپاهش، کلیه وزارتخانه ها و سازمانهایش بویژه آموزش و پرورشش، آموزش و عالی اش، در حوزه های علمیه اش، در صداوسیمایش بايستي در جهت زمينه سازي ظهور حركت نمايند و دارای ویژگیها و شاخص هایی باشند، که نشان می دهد نظام و دولت اسلامی در جهت زمينه سازي حرکت مي كند.در اينجا لازم است از خود بپرسيم آيا نظام و دولت ما در مسیر زمینه سازی برای تحقق اهداف و راهبردهای مهدویت حركت مي كند یا در جهت مخالف آن، و یا در این مسیر سردرگم هستیم و نمی دانیم چه کاری بایستی انجام دهیم و یا خدایی نکرده بی تفاوت می باشيم.
انشاء الله انقلاب ما ونظام و دولت ما دولت زمینه ساز است و به فرموده رهبر انقلاب امام خمینی باید این حکومت را به دست صاحب اصلی اش تحویل دهیم. جهان بيني ما جهان بيني توحيدي است و لازم است در ابعاد و زمينه هاي مختلف در جهت عدالت اجتماعي حركت نمائيم. و براي زمينه سازي طرح و برنامه اي مدون داشته باشيم. بنظر مي رسد خداوند متعال مانند طراح يا معمار و برنامه ريز و پرورش دهنده ماهر و سناريو نويس بسيار دقيق در فرايند تكوين و تشريع و در كل نظام جهان كارش را به نحو احسن انجام داده است.
همه حوزه ها و زمينه هاي تاريخي از قبل از آفرينش انسان تا ابتداي خلقت انسان، و از آن هنگام تا كنون و تا آينده، زنجيره اي به هم پيوسته است. انسان هايي كه مي خواهند درك و بينش خود را نسبت به خود و جامعه و تاريخ و طبيعت و خداي خود بالاببرند در اين اقيانوس شنا مي كنند و با كنكاش و مهارت و غواسي مطالبي را بدست مي آورند و چيز هايي را از اين اقيانوس با غواسي در مي آورند و اسراري را كشف مي كنند.
قصع آدم و حوا، هابيل و قابيل، حركت و نهضت حضرت نوح، قيام ابراهيم بر عليه نمرود، قيام موسي در برابر فرعون، و حضرت موسي در مقابل قيصر، انقلاب پيامبر اسلام در مقابل نظام جاهليت، ازدوج حضرت علي(ع) با حضرت فاطمه (ع) و تولد يازده امام معصوم بعنوان جانشينان پيامبر(ص) و علي (ع)، غيبت امام زمان (عج) و مسئله انتظار و زمينه سازي شرايط ظهور، انقلاب جهاني عادلانه مهدوي و تحقق نگرش توحيدي و عدالت اجتماعي در جامعه جهاني و هزاران اسرار ديگر وجود دارد.
امروزه انتظار سازنده و مثبت به مفهوم ابزاری برای رسیدن به جامعه عادلانه مهدوی و در تداوم حرکت بسوی انسان ایده آل که به جز خدا نبیند و انسان را به مقام خلیفه الهی برساند. توجه پژوهشگران و دانشمندان را به خود جلب نموده است. ازطرف دیگر استکبار جهانی و محافظه کاران زر و زور و تزویر تداوم سلطه خود را مغایر با رشد و گسترش مهدویت می داند، و در نتیجه با تمام امکانات تلاش می کند انتظار مثبت و زمینه سازی شرایط ظهور را از بین ببرد.
انتظارمثبت یعنی اعتراض نسبت به وضع نا عادلانه موجود، انظار یعنی تغییر و تحول اساسی در فرد و جامعه، یعنی حرکت و تعالی جویی و زندگی موثر و با کیفیت، یعنی حرکت بر اساس مکتب اعتقادی مهدویت، یعنی مسئولیت و شهادت، یعنی ایثار و شهادت و حضور همیشگی و جاودانه در جامعه، زمان و تاریخ است. انتظار عاری از هر گونه نژاد، قومیت، مذهب، دین و آیین است.
انتظار در اعماق سرشت انسان و فطرت پاک او وجود دارد. اعتقاد به مهدویت و انتظارمثبت، و زمینه سازی حکومت عادلانه که ظلم و فسادی در آن نباشد رمز نجات هر مکتب و مذهبی است. بخش انتظار و منجی گرایی در ادیان و مذاهب مختلف بخصوص در دین اسلام و مذهب شیعه از ظرفیت بالایی برخوردار است. و دارای ظرفیت بالایی در زمینه ها و ابعاد مختلف می باشد، که ضروریست ابعاد مختلف آن به صورت شفافی تبیین شود.
امروز نظام استکبار جهانی به درستي درک کرده است که اعتقاد به مهدویت چه اعتقادی در افراد ایجاد می کند و چه انگیزه ای برای اجرای امربه معروف و نهی از منکر در آنها ایجاد می کند. به همین خاطر دشمن با تمام وجود و با تمام امکانات و منابع خود در جهت مقابله و مبارزه با ایده مهدویت، که ریشه استکبار و ظلم و فساد را خواهد سوزاند، سرمایه گذاری نموده است.
امروز بزرگترین معروف حرکت در جهت عدالت فردی، اجتماعی و جهانی است و اینکار بدون بسیج و به حرکت دادن مستضعفین جهان ومبارزه خستگی ناپذیر با استکبار جهانی میسر نیست. امروز بزرگترین منکر نظام استکبار جهانی است که منافعش در مقابل منافع محرومین مستضعفین جهان است.
کافی است اهداف و راهبرد ها و سیاستگذاریهای مهدویت را برای مردم جهان از طریق ادیان خودشان روشن کنیم و منافع فردی ، اجتماعی و جهانی آنها را به این باور و اعتقاد روشن کنیم. و خوراک فکری برای تمام ادیان در زمینه مهدویت فراهم نمائیم.
به عقيده آيت الله مصباح يزدي در حرکت به سوی حکومت عادلانه جهاني مهدوي در زمین، در ابتدا لازم است هدف به روشنی تعریف شود. مقصد اصلی حرکت نيز خداوند است و بقیه چیز ها وسیله ای است برای رسیدن به هدف نهایی است. هدف از آفرینش انسان در آیه "وما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون" مشخص شده است.
در این حرکت ضروریست تا در هر قدم که بر می داریم، یک قدم ما را به عدالت اجتماعی، بالارفتن علم و دانش و استاندارد های زندگی و رفاه و امنیت و آماده کردن شرایط ظهور نزدیک نماید، و ما را به اهداف عالی یعنی آفرینش انسان و رسیدن به مقام خلیفه الهی نزدیک نمایدخداوند به انسانی که کار شایسته و عمل صالح انجام دهد و به خدا ایمان آورد و تنها او را پرستش نماید، تا به مقام خلیفه الهی برسند.
وعده داده است که "لیستخلفنهم فی الارض و ...). هم چنین فرموده است که جانشین و وارث گذشتگان شوند. "ان الارض یرثها عبادی الصالحون". افراد صالح وقتی قدرت را دردست بگیرند، بر گردنکشان و سلطه طلبان تسلط پیدا می کنند و نا امنی ها را که توسط سلطه طلبان ایجاد شده بود امن می کنند "و لیبدلنهم من بعد خوفهم آمنا". تشکیل حکومت وسیله ای است جهت رسیدن به جامعه ایده آل و رسیدن به اهداف نهائیش یعنی انسان ایده آل و بنده خدا بودن و پرستش خالص الهی و جانشینی خدواوند در روی زمین است.
و خداوند را مالک همه چیز و دارای همه کمالات، فضیلت ها و ارزشها بداند. انسان در مکتب قرآن و سنت و عترت پیامبر (ص)، خود را همچ.ن خمیری در اختیار آنها قرار دهد تا به هر شکل و روشی که آنها می خواهند شکل بگیرد و طوریتربیت شود که در هر لحظه و در هر مکان و زمانی احساس کند سر و کارش با خداوند است. در گفتار، کردار و اعمال خود و در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی به جز خدا نبیند و خواسته ای جزخواسته خداوند نداشته باشد.
خداوند وعده می فرمایدکسانی که ایمان آورده اند و عمل صالح انجام دهند خداوند بر آنها منت می گذارد و به ایشان توفیقی می دهد که جامعه ای تشکیل دهند که فقط خدا را پرستش کنند و برای او شریکی قائل نشوند. و خود را بنده خدا ببینند و خداوند را مالک همه چیز ببینند. این جامعه نیاز به قوه قهریه دارد که قوانین و دستورات الهی ضامن اجرای عملی داشته باشد. منساء این قدرت و حکومت خداوند است و حرکت بر اساس خدا محوری است.
هیج کسی از ناحیه خودش هیچ قدرت و اعتباری ندارد، نه قدرت تکوینی و نه قدرت اعتباری و قانونی "له الخلق و الامر" هم افرینش و هم حکمرانی از آن خداوند است. مالک قدرت قهریه خداوند است و اگر کسی بخواهد اعمال قدرت در جامعه بکند بایستی از طرف مالک قدرت یعنی خداوند اجازه داشته باشد. انسان ها هر آنچه دارند از خداوند عاریه گرفته اند و کسی چیزی از خود ندارد که به دیگری ببخشد. هر آنچه مردم در دست دارند خداوند به آنها داده است. نه تنها همه چیز از آن خداوند است بلکه ایمان بخ خداوند و مرگ انسان ها هم منوط به اذن خداوند است "و ما کان لنفس ان تموت الا باذنه" و ما کان لنفس ان تومن الا باذن الله" این اذن اذن تکوینی است نه تشریعی.
قرآن می خواهد انسان ها طوری تربیت شوند تا سر منشع همه قدرتها و اسباب و مسببات را قدرت الهی بدانند و بدون آن، برای هیچ چیز قائل نباشند. همه چیز در پرتو الهی معنی دارد و اگر قدرت و اذن و اراده ای نباشد، هیچ چیز نیست. بر اساساین نگرش، کسی که در راس حکومت و قوای قهریه قرار می گیرد بایستی به اذن خداوند باشد. و دستورات الهی را اجرا نماید. او در ملک خداوند بی اذن خداوند نمی تواند تصرفی داشته باشد.
فرمان و قدرت اوبایستی از طرف خداوند است. انسانی نمی تواند بدون اجازه خداوند به انسان دیگری دستور دهد و امر و نهی نماید. حتی اگر خداوند به پیامبر نفرموده بود که"اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم"، اگر امر خداوند به اطاعت از پیامبر نبود، پیامبر حق نداشت که به مردم دستور دهد بلکه حق داشت که بعنوان رسول پیام الهی را ابلاغ نماید "و ما علی الرسول الا البلاغ" پیامبر به عنوان رسول فقط باید ابلاغ رسالت کند.
اگر پیامبر دستور دهد که شما بایستی چنین و چنان کنید این نیاز به اذن دیگری دارد. لازم است تا خداوند مطاعیت را به پیامبر مطا کند و به او منصب فرمان روایی و اولی الامری را به او عطا کند تا اطاعتش واجب شود. در نگرش الهی و توحیدی، انسان بنده خداست و از خود هیچ چیزی ندارد. هر آنچه انسان دارد تکوینا از خداست و هر مقامی که انسان اعتباری داشته باشد بایستی به اذن خدا باشد.
پیامبران و اولیای الهی در طول تاریخ آمدن موعود را برای امت خود نوید داده و بهروزی و عدالت جهانی مهدوی را ترسیم نموده اند. حضرت داود(ع) در فصل های مختلف زبور، از شادی آسمانیان، مسرت خاکیان، غرش دریا ها، به وجد آمدن صحرا ها، ترنم درختان جنگل، آبادانی جهان، آسایش انسانها و آرامش همه گان اشاره نموده است1. حضرت حیقوق نبی(ع) نوید ظهور او را داده، از طول غیبتش سخن گفته و به امت خود فرموده است: اگر چه تاخیر نماید، برای ظهورش منتظر باش، که البته خواهد آمد2.
اشعیای نبی(ع) از گسترش عدل و بر چیده شدن ظلم و ستم بدست آن یگانه دوران خبر داده است و از رجعت مردگان سخن گفته و منتظران ظهور را ستوده است3. حضرت دانیال نبی(ع) از وقایع آخر زمان به تفصیل سخن گفته و در انتها فرموده است: خوشا به حال آنها یی که انتظار کشند4. حضرت عیسی(ع) در بیش از 50 مورد در باره منجی عالم سخن گفته و به انتظار سازنده فرمانداده5 و از غفلت و بی توجهی بر حذر داشته است6.
رسول اکرم(ص) پس از دیدن نوردرخشان حجت قائم(عج)، چون ستاره ای فروزان در شب معراج7، به خیل منتظران پیوسته و با منطق وحی از این سوز و گداز، پرده برداشته8، و می فرماید: ظوبی لمن لقیه، و طوبی لمن احبه و طوبی لمن قال به9؛ خوشا به حال کسی که او را دیدار نماید؛ خوشا به حال کسی که او را دوست بدارد؛ خوشا به حال کسی که به امامت او معتقد باشد.
امام علی(ع) بر منبر کوفه از حضرت مهدی (عج) سخن می گوید و می فرماید: برترین قله شرف، دریای بی کران فضیلت، شیر بیشه شجاعت، ویرانگر کاخ های ستم، جهاد گر همیشه پیرور، قهرمان دشمن شکن و ...درپایان آهی می کشد و می گوید چقدر مشتاق دیدار اویم( هاه، شوقا الی رویته10).هر یک از امامان معصوم (ع) در باره ویژگیهای حضرت مهدی(ع) و زمان دوران او سخن گفته اند که برخی از این سخنان در منبع11 آمده است.
امام كار خود را زمينه سازي ظهور امام عصر مي داند. انتظار ظهور به مفهوم امر به معروف و نهي از منكر و مبارزه با ظلم و فساد واستكبار و تلاش جهت تحقق توحيد و عدالت اجتماعي در ابعاد فردي، اجتماعي و چهاني است.
عدالت در ابعاد و زمینه های مختلف صدای بلند فطرت پاک انسان است که در طول تاریخ، و در همه مکانها و در تمامی زمان ها شنیده می شود. عدالت شعار زیبایی است که ملاک همه زیبایی ها و رمز و راز پیدایش خلقت و استمرار هستی است و جهان طبیعت، و خلقت انسان بر آن اساس استوار است. تحقق عدالت در جامعه مهدوی مایه شکوفایی استعداد های نهفته در عمق وجود انسانها، جامعه، و طبیعت است و مایه بقا و صفای آن خواهد بود.
عدالت خواهان در طول تاریخ، به انتظار ظهور فردی نشسته اند که می تواند عدالت را در ابعاد مختلف آن در تمامی جوامع بشری و در کل جهان مستقر نماید. او دارای خصوصیات و ویژگیهایی است که در دل عاشقان و شیفتگانش تاثیر می گذارد و همچون آهن ربایی، آنها را به سوی خود جذب می کند. در طول تاریخ هر انسان فطری و کمال جویی در هر شرایط مکانی و زمانی به سوی او جذب می شود. تمامی کمالات انسانی در او حمع شده است. او امام، الگو، شاهد و ناظر است ودر هر لحظه ممکن است به امر خداوند ظهور کند.
از ادیان الهی گرفته تا مکاتب بشری، همه به آینده ای ایده آل برای زندگی بشر معتقدند و مژده آن را داده اند. اکنون محتوای مهدویت بر تاریخ و بر افکار بیشتر انسانها حکومت می کند. همه معتقدین بر این نکته اتفاق دارند که روزی ظلم و ستم نابود و بشریت به آرامش و سعادت خواهد رسید.
از ویژگیهای انقلاب جهانی مهدوی عبارتند از: الف- معصوم بودن رهبر انقلاب و منزه از خطا و اشتباه و ظلم و فساد؛ ب- رشد و تکامل بینش و عقلا نی مردم (اعتقادات، اخلاق، علم و فناوری) ؛ ج- همراهی کردن عصاره تاریخ با حضرت (313 نفر)؛ د- آماده بودن زمینه ظهور؛ ه- داشتن برنامه ای مدون؛ و- قدرت مستحکمی که به تواند چندین میلیارد انسان را در جهان مدیریت نماید.
برنامه حضرت مهدی در قرآن وجود دارد و همان برنامه ای است که درنهضت های انبیا وجود داشته است(ولی یا ما در اختیار نداریم و یا اگرهم در اختیار داریم نمی توانیم آنها را خوب درک کنیم). به همین خاطر تعبیر شده که او دین جدیدی می آورد.
در اکثر احادیت پیامبران و اوصیای الهی در باره ظهور حضرت مهدی(ع) و عدالت اجتماعی و ابعاد مختلف آن صحبت شده است.
پیامبر اکرم (ص) درپایان عمر با حضرت فاطمه(ع) به تفصیل در باره حضرت مهدی(عج) صحبت می کند و به او می گوید که"المهدی من ولدک" دخترم این مهدی از تبار توست12. امام رضا(ع) وقتی نام"قائم آل محمد" را می شنود، بر می خیزد، دست به سر می گذارد و برای تعجیل فرج آن بزرگوار دعا می کند13.
حضرت علی(ع) می فرماید: الحادی عشر من ولدی، هو المهدی یملا ها عدلا کما ملئت جورا و ظلما، تکون له حیره و غیبته، یضل فیها اقوام و یهتدی فیها آخرون14؛ او یازدهمین فرزند منست، او همان مهدی است که جهان را پر از عدل کند؛ آنگونه که پر از جور و ستم شده است. برای او دوران حیرت و غیبتی خواهد بود، که گروه هایی در آن گم گشته و گروه های دیگری در آن هدایت خواهند یافت. امام حسن عسگری(ع) فرزندش (حضرت مهدی (عج)) را در شب بدر، به شیفتگانشان نشان داده و خطاب به احمد بن اسحاق فرمود: اگر نبود که تو در نزد خدا و اولیای خدا منزلت خاصی داری، فرزندم را به تو ارائه نمی دادم15. امام هادی(ع) از اختصاص روز های جمعه به آن حضرت سخن می گوید16.
امام حسن عسگری(ع) به احمدبن اسحاق فرمود: سپاس خداوند را که مرا ازدنیا بیرون نبرد، تا امام بعد از خود را دیدم. او شبیه ترین مردمان است به رسول خدا، در خلقت و سیرت. خداوند او را در عالم غیبت نگه می دارد. سپس ظاهر می سازد تا جهان را پر از عدل و داد کند؛ چنان که از ظلم و ستم پر شده باشد17. امام صادق(ع) می فرماید: چون قائم ما قیام کند، جامه علی(ع) را می پوشد و سیره او را می پوید18.
در احادیث زیادی روایت شده: اگر یک لحظه حجت خدا در روی زمین نباشد، زمین ساکنان خود را در کام خود فرو می برد19. در احادیث بسیاری از آشکار شدن گنج ها، فراوانی باران و کشاورزی، توسعه امنیت و آبادانی و عمرانی، رفتن کینه و بخل از دل بندگان خدا، رفتن بدی ها و بد ها و باقی ماندن خوبی ها و خوبها، عدالت بالسویه اجتماعی، جوشش چشمه ها، جمع شدن گرگ و میش با هم اشاره شده است.
در فرازی از زیارت حضرت مهدی(عج) در روز های جمعه می خوانیم: "عجل الله لک ما وعدک من النصر و ظهورالامر ... وانتظر ظهورک و ظهور الحق علی یدیک20"؛ ای مهدی حجت خدا در زمین او و نور خدا در میان خلق او، خداوند عملی شدن و وعده هایی از پیروزی و قدرت که به تو داده، هر چه زودتر تحقق بخش .... و من در انتظار ظهور تو و ظهور حق بر دستان تو به سر می برم.
طرف داران عدالت اجتماعی و عدالت خواهان در طول تاریخ به انتظار ظهور هرچه سریعترش، تلاش می کنند تا زمینه ظهور آن امام عدالت گستر را فراهم نمایند و در این زمینه به بررسی راهکار های مختلف زمینه سازی شرایط ظهور و تحقق آن می پردازند. برای بررسی و تحقیق دکترین مهدویت و زمینه سازی شرایط ظهور و درک زمان ظهور حضرت مهدی(عج) ضروریست از قرآن کریم، سنت و سیره پیامبر و احادیث و سیره امامان معصوم(ع) به ویژه دوران حکومت پیامبر اسلام(ص) و علی(ع) و عقل و اندیشه ا ستفاده شود.
بطور کلی عدالت مهدوی ناشی از عدالت الهی است و عدل مانند توحید امری فطری است. اما چون تمدن موجود بشری افسار گسیخته و به دور از شاخص های عدالت فطری است. حضرت مهدی(عج) عدالت فطری و الهی را پیاده خواهد کرد. بنا براین نظام عادلانه مهدوی با نظام ناعادلانه تمدن موجود نا سازگاری دارد. در اینجا لازم است عدالت را بعنوان محور حرکت انقلاب جهانی مهدوی تعریف شود و ابعاد مختلف حکومت عادلانه مهدوی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
عدالت چیست؟
بطور کلی عدالت یعنی پذیرش حاکمیت الهی و قرآنی در سه عرصه رندگی است. در عرصه اول پذیرش حاکمیت الهی در درون وجود انسان، عرصه دوم پذیرش حاکمیت الهی در عرصه بیرونی انسان (جامعه) است، عرصه سوم پذیرش حاکمیت الهی در طبیعت و در کل نظام هستی است.
انسان ها، و جوامع زمانی به تعادل و عدالت می رسند که الله و معیار ها و ارزش های الهی در فکر و دل و ذهن آنها و در جامعه حاکم شود. زمینه سازان شرایط ظهور بایستی دارای چنین ویژگیهایی باشند. عدالت ریشه در فطرت پاک انسان دارد. هر انسانی بطور فطری تشنه عدالت است و با تمام وجود آرزوی استقرار عدالت اجتماعی را در جامعه دارد. این شیفتگی و ارزو از اعماق وجود او ناشی می شود.
از آن جا که محور حرکت انقلاب جهانی مهدوی بر پایی حکومت عدل الهی و نابودی ظلم و ستم در سراسر جهان است، بطور طبیعی با چالشها، و موانع بسیاری روبرو خواهد بود. ضروریست تا با استفاده از قرآن و سنت پیامبر و سیره امامان معصوم(ع) از سد آن موانع عبور کرده تا بتوانیم عدالت را در همه ابعاد آن در جهان مستقر و نهادینه نمود.
شهید مطهری راجع به عدالت می فرماید:" در قرآن از توحید گرفته تا معاد و از نبوت گرفته تا امامت و زعامت و از آرمان های فردی گرفته تا هدف های اجتماعی، همه بر محور عدل استوار شده است. عدل قرآن همدوش توحید، رکن معاد، هدف تشریع نبوت و فلسفه زعامت و امامت، معیار کمال فرد و مقیاس سلامت اجتماع است21."
علی(ع) به دولت مردان چنین توصیه می کند اجعل العدل سیفک22؛ عدالت را شمشیر کار خود قرار دهید.
علی(ع) حکیم سخن می فرماید العدل اساس به قوام العالم23؛ عدل پایه و ستونی است که هستی بدان پا برجا و استوار است.
حکیمه خاتون از نخستین سخنی که حضرت مهدی(عج) در آغاز تولد به زبان آورده، چنین روایت می کند: "آن امام بزرگ در لحظات نخستین پس از تولد، لب به سخن گشود و به یکتایی خداوند و رسالت حضرت محمد(ص) و امامت همه امامان (ع) گواهی داد. سپس چنین فرمود: پروردگارا، وعده هایت را در مورد من جامعه عمل بپوشان و کار مرا به پایان رسان، گام هایم را استوار بدار و به وسیله من، زمین را از عدل و داد پر کن24.
در فرهنگ قرآنی مترادف عدالت، قسط است و متضاد کلمه عدل، جور است25.
قسط حق و حقوق دیگران را رعایت کردن و تجاوز نکردن است. بیشتر به روابط انسانی و اجتماعی و طبیعی توجه دارد. در صورتی که عدل، علاوه بر آن، به رابطه انسان با خود، و خدا هم توجه دارد، همچنین رعایت اعتدال و تعادل و برابری در تمامی امور فردی ، اجتماعی و زیست محیطی است. این امور کلیه امور اعتقادی، اخلاقی، امور تفکری و پژوهشی، امور علمی و فناوری، امور اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و توزیع عادلانه ثروت، و همچنین امور امنیتی، عمرانی و زیست محیطی را شامل می شود.
حضرت مهدی (عج) در هنگام نماز عشا ظهور می کند، پس از بجا آوردن نماز عشا، با صدای رسا و بلند خود می فرماید: ای مردم! خدا و روز واپسین را که درپیشگاه او می ایستید، به یاد شما می آورم، او حجت خود را برگزید... من شما را به خدا و رسولش و عمل به کتاب خدا و ترک باطل و احیای سنت او دعوت می کنم.....26
یکی از ضروریات هر نهضت انقلابی، برای تحقق عدالت در ابعاد مختلف، تربیت مهره های کارآمد و مجریان و کارگزاران حق جو، عادل و ظلم ستیز است. عدم وجود چنین افرادی که در کنار رهبر ، موجب شکست بسیاری از حرکت های آزادیخواهی و عدالت خواهانه شده است. امام مهدی(عج) که قرار است ارمانی ترین نظام عادلانه را در جهان ایجاد نماید، به مهره هایی محکم و استوار نیاز دارد. زیرا هر قدر معیار ها و ارزش ها و آرمانهای یک مکتب بالاتر باشد، نیاز به مهره های آگاه تر، خود ساخته تر و نیرومندتر است. بنابر این دوران غیبت امام، بهترین فرصت برای خود سازی و رسیدن به درجه ای است که افتخار عضویت در صفوف یاران امام کسب شود.
حمران از امام باقر(ع) می پرسد: ای کاش می فرمودید قیام حضرت چه زمانی اتفاق خواهد افتاد تا دل ما شاد گردد! امام(ع) در قالب یک حکایت پر معنا، زمان را به سه دوره تقسیم می کند: زمان گرگ، زمان میش، و زمان ترازو. به این صورت حمران را متوجه این نکته می کند که، تا زمان ترازو فرا نرسد، زمان ظهور و حاکمیت امام عدالت گستر نیز فرا نخواهد رسید27.
منضور این است که اگر مردم گرگ صفت باشند، پدیده غصب خلافت رخ خواهد داد.و اگر میش صفت باشند، هر چند که تمایل دارند که خلافت را باز گردانند، اما عملا چنین اتفاقی نخواهد افتاد. ولی اگر مردم ترازو صفت و عدالتمدار باشند، حق غصب شده امامت را به صاحبان اصلی آن باز می گردانند.
برای تربیت و هدایت محرومین و مستضعفین و برای از میان برداشتن موانع و سد راه انسانها که نظام سلطه و نیرو های استکباری و مفسدین در مقابل نیروهای حق طلب ایجاد نموده اند، راهی جز جنگ و کاربرد نیروی نظامی به عنوان یک ضرورت برای دستیابی به عدالت اجتماعی و استقرار نظام توحیدی حکومت جهانی عادلانه مهدوی بر ویرانه های نظام استکباری نمی باشد.
قرآن می فرماید"قاتلو هم حتی لا تکون فتنه و یکون الدین لله...28. تعبیر های کوبنده احادیث در ترسیم حرکت حضرت مهدی(عج) بسیار در خور توجه است. علی(ع) می فرماید: "....بابی ابن خیره الاماء....یسومهم خسفا و یسقیهم بکاس مصبره، و لا یعطیهم الا السیف هرجا....28". پدرم فدای پسر بهترین زنان! (یعنی حضرت صاحب الزمان)... ظالمان را خوار و ذلیل می کند و جام زهرآگین به کامشان خواهد ریخت و با شمشیر و کشتاری فراگیر با آنان برخورد خواهد کرد.
همه پیغمبران و اولیای الهی برای این آمدند که پرچم توحید را در عالم گسترش دهند؛ پرچم توحید را به اهتراز درآورند و روح توحید را در زندگی انسان ها زنده کنند. بدون عدالت، بدوت استقرار عدل و انصاف، توحید معنایی ندارد. یکی از نشانه ها یا ارکان توحید، نبودن ظلم و نبودن بی عدالتی است.
لذا شما می بینید که پیام استقرار عدالت، پیام پیغمبران است29. حرکت و فلسفه تارخ، حرکت همه جوامع بشری و حرکت جوامع اسلامی به سوی خیر و صلاح است؛ به سوی حکومت حق و عدالت است؛ به سوی نابودی خواسته های ظالمانه، خودخواه هانه و استبدادی است؛ به سوی روی کار آمدن مستضعفان بیدارشده است که در شکل عادل ترینش در دوران ظهور ولی عصر(عج) تامین می شود30.
با بررسی موارد فوق می توان نتیجه گرفت که عدالت، حد وسط و حد اعتدال است، رعایت تساوی و نفی هرگونه تبعیض، رعایت حقوق الهی، اجتماعی، فردی و طبیعی است. دادن حق به حق دار و قرار گرفتن هرچیز در جای خود می باشد.
نزديك كردن پيروان اديان و مذاهب مختلف از طريق دكترين مهدويت
انسانها درمعتقد به هر دين و آييني كه باشند داراي مسائلي مي باشند و به اميد ظهور منجي مي باشند تا مسائلشان را حل كند. آنها با مسائلي مانند ظلم و فساد و تبعيض و نابرابر يهاي و دور شدن از عدالت اجتماعي روبرو هستند و به اميد ظهور منجي عدالت گستري هستند تا آنها را از ستم كشي و بدبختي و ظلم و فساد و استضعاف نجات دهد و مسائل روحي رواني و مادي آنها را حل نمايد و به آنها اميد و نشاط دهد و حكومت عادلانه اي ايجاد نمايد.
رسالت جمهوري اسلامي و كه از اين فرصت خدادادي استفاده نمايد و با ايجاد انگيزه، كنجكاو كردن آنها وادارشان كنيم كه در باره منجي گرايي، ايجاد جامعه عادلانه و نابودي ظلم و فساد و مبارزه با استبداد و نظام سلطه فكر كنند و عميق تر بينديشند. بنابر اين ضروريست در مرحله اول همه اديان و مذاهب مختلف جهان و در مرحله دوم اديان ابراهيمي را در زمينه منجي گرايي و مهدويت بسيج نمائيم.
تا موعود گرايي از زبان علماي اديان و مذاهب جهان به روزنامه ها، راديو ها و تلويزيون هاي جهان وارد شود و بسيجي در سطح جهان در زمينه منجي گرايي ايجاد شود. اين مصلح عدالت گستر را كه در همه اديان و مذاهب است را بايستي توسعه و گسترش دهيم تا يك حركت و نهضت جهاني از طريق نزديك كردن اديان و دلهاي معتقدين به ديان ايجاد كنيم.
اعتقاد به منجي عدالت گستر در جهت منافع مادي و معنوي مردم است. محبت مردم را نسبت به يكديگر و نسبت به منجي و خدايشان بيشتر مي كند. ملت ها و اديان و مذاهب را بهم نزديكتر مي كند. ساختار چنين منجي و مصلح جهاني بر اساس ظلم ستيزي و عدالت اجتماعي است و به نفع تمام مستضعفين عالم است. براي اينكار ضروريست تا اقدامات زير انجام شود:
ايجاد بانك اطلاعاتي از اديان و مذاهب جهان و درك دقيقي از منجي گرايي در آنها.
شناسايي سران، علما و دانشمندان اديان و مذاهب مختلف جهان و ايجاد ارتباط با آنها.
برپایی میز گرد ها، سمینارها و همایش های بین المللی بين مسلمانها (شيعه و سني)، بين اديان ابراهيمي (يهودي، مسيحي، اسلام) و تمامي اديان با منشاء الهي و بشري (مانند هندوئيزم، بودايي، شنتويي، زرتشتي، اديان آفريقايي و اديان ابراهيمي و اسلام).
چاپ نشریات، مجموعه مقالات کنفرانس های منجي گرايي، مهدویت، و کتابها.
نوشتن داستان ها، و رمان ها در زمینه مهدویت.
بسیج هنرمندان، شاعران، خطاط ها، نقاشان در حوزه مهدویت.
تهیه فیلم هابراي سنين مختلف در زمينه منجي گرايي و مهدويت.
تهیه نرم افزار های مشترک در حوزه ادیان الهی و تمامی ادیان و مذاهب جهان.
ایجاد خبرگزاری های مختلف در حوزه منجي گرايي و مهدویت و موعود گرایی به زبان های زنده دنیا.
تاکید بر موعود گرایی بعنوان محور مشترک ادیان مختلف و نزدیک کردن ادیان، ملت ها و مردم جهان بهم.
بسيج بخش فرهنگي سفارتخانه هاي جمهوري اسلامي ايران جهت شناخت و ارتباط موثر با صاحب نظران، رهبران اديان و مذاهب در ترويج فرهنگ انتظار و انتظار به منجي و زمينه سازي شرايط ظهور.
هماهنگي با وزارت امورخارجه براي تسهيل در رفت و آمد و صدور ويزا و دعوت از انديشمندان و رهبران اديان و مذاهب مختلف براي زمينه سازي، توسعه و گسترش فرهنگ انتظار.
ابعاد مختلف نظام و دولت زمينه ساز شرايط ظهور.
ابعاد مختلف نظام و دولت زمينه سازی شرایط ظهور دارای همان ابعاد و زمینه هایی است که در انقلاب جهانی مهدوی وجود دارد.
ابعاد مختلف نظام و دولت زمينه سازشرايط ظهور را مي توان در 15 بعد زير خلاصه نمود. هر بعد خود یک انقلابی است که در یکی از ابعاد و نیاز های چنین انقلاب عظیمی را تامین می کند. هر بعد از انقلاب با ابعاد دیگر بصورت یکپارچه مرتبط است و تمام زوایای اعتقادی، اخلاقی، علمی و فناوری، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، نظامی، امنیتی، قضایی، زیست محیطی، انسان، جامعه و طبیعت را شامل می شود.
محور انقلاب جهانی مهدوی، عدالت اجتماعی و ظلم ستیزی، کتاب خدا قرآن، سنت پیامبر و سیره و روش امامان معصوم و عترت، و عقلانیت است. برای زمینه سازی شرایط ظهور و انقلاب جهانی عادلانه مهدوی لازم است در ابعاد مختلف و در زمینه های فردی، اجتماعی و زیست محیطی در جامعه تغییر و تحول و انقلاب اساسی ایجاد شود. ابعاد مختلف انقلاب جهانی مهدوی عبارتند از:
1. بعد اعتقادی یا انقلاب اعتقادی
2. بعد اخلاقی یا انقلاب اخلاقی
3. بعد پژوهشی یا انقلاب پژوهشی
4. بعد علمی یا انقلاب علمی
5. بعد فناوری یا انقلاب فناوری
6. بعد عمرانی یا انقلاب عمرانی
7. بعد فرهنگی یا انقلاب فرهنگی
8. بعد اجتماعی یا انقلاب اجتماعی
9. بعد سیاسی یا انقلاب سیاسی
10. بعد اقتصادی یا انقلاب اقتصادی و توزیع عادلانه ثروت
11. بعد امنیتی یا انقلاب امنیتی
12. بعد قضایی و حقوقی یا انقلاب قضایی و حقوقی
13. بعد نظامی یا انقلاب نظامی
14. بعد زیست محیطی یا انقلاب زیست محیطی
ابعاد مختلف نظام و دولت زمينه ساز ظهور در شکل(1) نشان داده شده است.
1- بعداعتقادی و معرفتی یا انقلاب اعتقادی
دوران ظهور، دورانی سراسر آگاهی، روشنایی و عصر شناخت کامل انسان از خود، خداوند، جامعه و هستی است. عصری است که همه زوایای زندگی انسان در ابعاد مختلف روشن می شود.
عدالت ریشه ای فطری و اعتقادی دارد. هر انسانی به طور فطری و اعتقادی تشنه عدالت است. این تشنگی و شیفتگی از اعماق وجود انسان سرچشمه می گیرد. بنابراین هر چقدر انسان از نظر اعتقادی بتواند خود را به فطرت پاک خویش نزدیک کند، نیازش به عدالت در ابعاد مختلف فردی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و غیره بیشتر می شود.
امام علی(ع) در باره حضرت مهدی(ع) می فرماید: "... فیریکم کیف عدل السیره و یحیی میت الکتاب و السنه31"، او به هنگام قیام، عدالت اسلامی و دادگری و روش پیامبر در عدالت را در چشم انداز جهانیان قرار خواهد داد و کتاب و سنت را که پیش از او مرده اند، زنده خواهد کرد.
در زمان حضرت مهدی(عج) با توجه به رشد عقلانیت انسان، آنها که از این موهبت الهی محروم بودند در آن زمان به چنان بلوغ و رشد فکری میرسند که زنها می توانند در منزل بنشینند و قضاوت نمایند.
در حدیثی در باره زمان حضرت مهدی(ع) آمده است:" و توتون الحکمته فی زمانه حتی ان المراه لتقضی فی بیتها بکتاب الله و سنه رسول الله32 "؛ در دوران او، شما از حکمت برخوردار می شوید؛ تا آن جا که زن در خانه خود، برابر کتاب خدا و روش پیامبر (ص) قضاوت می کند.
گسترش و ارتقاء معرفت انسان نه تنها به استقرار عدالت فردی و اجتماعی کمک می کند بلکه ضامن تداوم جریان عدالت خواهی و تحقق آن می شود. عدالت در دکترین مهدویت بر اساس سه مولفه زیر می باشد: الف- عدالت در پناه وحدانیت و توحید (عدالت در جهان بینی توحیدی، مقصود نهایی الهی است) ؛ ب- بنیاد عدالت بر معرفت و توسه و گسترش مبانی معرفتی در جامعه مهدوی است؛ ج- اصل عزت و کرامت انسانی در جامعه مهدوی است33.
از جمله اهداف تربیتی انسان در دکترین مهدویت، وظایف انسان نسبت به خود می باشد. انسان معتقد و منتظر لازم است تلاش کند روز به روز به نگرش و اعتقادات خود عمق دهد و ایمان و اعتقاد و اخلاق خود را کامل تر نماید، و با تهذیب نفس و خودسازی، خود را به صفات الهی آراسته سازد و حق خلیفه الهی را به خوبی به جا آورد34.
انسان به گونه ای خلق شده است که می تواند خود را با صفات و ویژگیهای انسانی که در فطرت الهی او ریشه دارد بیاراید و با کسب فضایلی مانند حقیقت جویی ، کمال جویی و تقوی و احسان به مردم، وحرکت در مسیر الهی، خود را به مرز انسان کامل نزدیک نماید.
در نظام دکترین مهدویت، انسان ها بایستی بدنبال به دست آوردن معارف و علوم برای سعادت دنیا و آخرت خود باشند؛ و روز به روز به ذخایر معرفتی و عقلی خود بیفزایند.
خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید:"و قل رب زدنی علما35"، و بگو: پروردگارا، بر دانشم بیفزا.
در زمان ظهور انسان خفته بیدار و قلب و دل انسان از خواب غفلت بیدار و دین و سنت پیامبر زنده می شود
" احیی به مناهج سبیله و فرائضه و حدوده 36"، خداوند به وسیله اوراه های هدایت و فرایض و حدود خویش را زنده می سازد.
در زمان ظهور، استعداد های نهفته در عمق وجود انسانها شکوفا می شود.
" ویثیروالهم دفائن العقول 37"، تا برایشان گنج های اندیشه و عقل را استخراج نموده نمایان سازند.
در زمان ظهور، خداوند دل های مسلمین را تسکین می دهد.
" یشفی الله قلوب اهل الاسلام 38"، خداوند به دست او دل های مسلمین را تسکین می بخشد.
در آنزمان اندیشه و معرفت انسان متمرکز می شود و در مسیر الهی شکوفا می شود.
"فجمع به عقولهم و کملت به احلا مهم ثم مدالله فی ابصارهم و اسماعهم 39"، خرد های آنان را گرد آورد، رشد های آنان را کامل گرداند و خداوند بر وسعت بینایی و شنوایی آنان می افزاید.
جای عقل و فطرت انسانی حاکمیت است تا بتواند عدالت را در جامعه مستقر کند. خود شناسی و خدا شناسی لازمه تحقق عدالت اجتماعی است. انسان منتظر بایستی تلاش کند به فطرت پاک خویش برگردد و عقلانیت خود را ارتقاء دهد.
بنابر این در دکترین مهدویت لازم است اول به سراغ انسان شناسی برویم. تا بینش و نگرشمان را نسبت به خود و خدا و مردم بر اساس معیار ها و ارزشهای قرآنی تغییر ندهیم محال است بتوانیم عدالت اجتماعی را در جامعه مستقر نمائیم. به گفته آیت الله حائری شیرازی ما یک مبارزه بین عقل و جهل داریم و یک جهانی شدن عقل و یک جهانی شدن جهل. مردم جهان(نه حاکمان ظالم و مفسد) رو به جهانی شدن عقل و حاکمیت عقل می روند.
عقل نور است و حضرت مهدی(ع) هم نور و همدیگر را جذب می کنند. بایستی مردم زمینه را برای ظهورش فراهم نمایند تا او قدرت را از دست حاکمان ظالم و ستمگر و سرکشان بگیرد 40. حقایق حیات بخش و تابناک قرآن، که در طول اعصار و قرون توسط اولیای امور دستخوش تغییرات و تفسیر ات نادرست شده است، زمانی که آن حضرت ظهور می کنند، حقایق قرآن را با تفسیر درست و دقیق عرضه می کنند به صورتی که مردم تصور می کنند آن حضرت کتاب و شیوه تازه ای آورده است.
پس از ظهور حضرت مهدي(عج) اينطور نيست كه مردم يكباره به او به پيوندند و انسان ها فرشته شوند و ديگر نتوانند گناه كنند. در آن زمان هم مانند شرايط كنوني هر كس طلب هر چه كه هست (پست و مقام، مال و ثروت، برتري جويي و غيره) در آن جهت تلاش مي كند. حضرت مهدي(عج) سعي مي كند آنها را هدايت و حجت را براي آنها تمام كند. آنها يا حق را مي پذيرند و يا با آن مبارزه مي كنند. در اين صورت حضرت مهدي(ع) با آنها يي كه عناد مي ورزند مي جنگد.
حضرت مهدي(عج) كه مي خواهد حكومت عادلانه جهاني را تشكيل دهد، لازم است از تيم و كادر بسيار مجهزي برخوردار باشد. كادر مركزي امام از 313 نفر از انسانهاي كاملي، كه داراي تقوي، مديريت علم و دانش و اخلاس و ايثار تشكيل مي شود.حضرت مهدي(عج) پس از اتمام حجت با مردم، نسبت به آنهايي كه فقط از روي عناد و دشمني با حق مبارزه مي كنند، با ْآنها مي جنگد.
زمينه سازان ظهور تلاش مي كنند تا با تغيير و تحول دروني خود و جامعه زمينه را براي ظهور حضرت مهدي(عج) فراهم نمايند و خود را در جبهه ياران حضرت مهدي(عج) قرار دهند و خود را با عبوديت خداوند و با تقوا و جهاد و شهادت و ايثار و مبارزه با استكبار و ظلم و فساد براي استقرار عدالت اجتماعي در جامعه به كادر مركزي حكومت جهاني مهدوي نزديك نمايند.
منابع و مأخذ:
1- عهد اتیق، مزامیر، مرمور، 37، بند های 9-18 و 96، بند های 10-13.
2- همان، حیقوق نبی، فصل 2، بند های 3-5.
3- همان، اشعیای نبی، فصل 65 بند های 9-13 و 18-20.
4- همان، دانیال نبی، فصل 12، بند های 1-5 و 10-13.
5- در اناجیل چهار گانه و ملحقات آنها 80 بار واژه "پسرانسان" تکرار شده، که تنها 30 مورد آن با حضرت عیسی(ع) تطبیق می کند و 50 مورد دیگر از منجی دیگری در آخر الزمان خبر می دهد ( مستر هاکس آمریکایی، قاموس کتاب مقدس، ص 219).
6- عهد جدید، انجیل لوقا، فصل 12، بند های 35 و 36.
7- عیون الاخبار، ج 1، ص 47.
8- یونس، 20.
9- کمال الدین، ج 1ف ص 268.
10- بحار الانوار، ح 51، ص 115.
11- حیدری نیک، مجید، عدالت، قرآن، مهدویت، فصلنامه علمی تخصصی انتظار موعود، شماره 14، 1383
12- ذخائر العقبی، ص 136.
13- قاموس الرجال، ج 4، ص 29.
14- کمتل الدین، ج 1، ص 288.
15- اعلامالوری، ج 2، ص 248.
16- کمال الدین، ج 2، ص 383.
17- کمتل الدین، ج 2، ص 409.
18- کافی، ج 6، ص 444.
19- علل الشرایع، ص 198؛ نعمانی، الغیبه، ص 141
20- فرازی اززیارت روز جمعه ویژه امام مهدی(عج)، مفاتیح الجنان باب اول فصل چهار
21- مطهری مرتضی، عدل الهی، ص 38
22- غرر الحکم، ص 407
23- بحار، ج 78، ص 83
24- کمال الدین، ج 2، ص 428.
25- کاظمی، عدالت در اندیشه سیاسی اسلام، ص 27.
26- معجم، احادیث الامام المهدی، ج 3، ص 295.
27- ماهنامه موعود، ش 35، ص 30، به نقل از کافی، ج8، ص 362
28- نعمانی، الغیبه، ص 229.
29- مقام معظم رهبری، جمهوری اسلامی، 4/9/78
30- مقام معظم رهبری، نیمه شعبان مشهد 7/3/62
31- نهج البلاغه، خطبه 138
32- بحار الانوار، ج 52، ص 352.
33- دکتر حسن بلخاری، اقتراح اجتماعی، فصل نامه علمی تخصصی انتظار موعود، ش 14، ص291
34- غلام رضا صالحی، مهدویت و اهداف نظام تربیتی اسلام،فصل نامه علمی-تخصصی موعود شرق، ش 4، ص 150
35- سوره طلاق، آیه 12.
36- غیبت نعمانی، 233.
37- شرح نهج البلاغه /1/113
38- الزام الناصبه، 288؛ روزگار رهایی،475.
39- اعلام الوری، 435، روزگار رهایی، 462.
40- آیت الله حائری شیرازی، عدالت مهدوی در قرآن، فصل نامه علمی تخصصی انتظار موعود، ش 14، ص30.
منبع:www.intizar.org
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}